Eğitim kurumlarına ilişkin yeni düzenlemeler neler?

Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere yapılan okul, sağlık tesisi öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi, ibadethaneler, gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kampı inşası dolayısıyla bağışta bulunacaklara yapılan teslim ve hizmetlerden vergi alınmayacak.

Katma Değer Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı TBMM Başkanlığına sunuldu.

Tasarıyla, arsa karşılığı inşaat işlerinde, arsa sahibi tarafından müteahhide yapılan teslimin, arsanın tamamı yerine, müteahhide kalacak konut veya iş yerlerine isabet eden arsa payı itibarıyla gerçekleştiğini, müteahhit tarafından yapılan işlemin de arsa payına karşılık, konut veya iş yeri teslimi olduğunu öngören yeni bir uygulamaya geçilecek.

Müzayede suretiyle yapılan satışlarda, müzayedeyi düzenleyenlerin icra daireleri, mahkeme satış memurlukları ve benzeri gibi mükellef olduğu kanunda yer alacak.

Fazla veya yersiz hesaplanan ve Hazineye ödenen vergi, Maliye Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslara göre işlemi yapan mükellefe iade edilecek.

İdare tarafından yapılacak iade fazla veya yersiz hesaplanan verginin ilgili tahsil dairesine ödenen kısmı ile sınırlı olacak. İadenin yapılabilmesi için işlemle ilgili beyanların düzeltilmesi ve fazla veya yersiz hesaplanan verginin satıcı tarafından alıcıya geri verilmesi şartı aranacak.

Genel ve özel bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetleri Katma Değer Vergisi'ne tabi olacak.

İlgili mevzuat, vakıf senedi veya dernek tüzüğünde yer alan görev ve yetkileri kapsamında söz konusu kuruluşların yaptıkları ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikte olmayan işlemleri Katma Değer Vergisi'nin konusuna girmeyecek.

- Maliye Bakanlığına beyanların birleştirilmesi yetkisi

Maliye Bakanlığına, katma değer vergisi beyanlarının birleştirilmesine ilişkin olarak, en az yüzde 50 oranında ortağı olunan diğer kurumlar vergisi mükellefleri ile birlikte grup Katma Değer Vergisi mükellefiyeti tesis ettirme, kapsama dahil olacak mükellefleri sektörler, işletme büyüklükleri, iş hacimleri, doğrudan veya dolaylı ortaklık durumu ve diğer vergilerden dolayı mükellef olup olmadıklarına göre belirleme, uygulamaya ilişkin usul ve esaslarla ilgili düzenleme yapma yetkisi verilecek.

Tasarıyla, gümrüksüz satış mağazalarına veya bunların depolarına yapılan teslimlerin ihracat teslimi sayılmasıyla KDV iadesi açısından yerli işletmeler aleyhine oluşan rekabet eşitsizliğinin giderilmesi amaçlanıyor.

Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrük hizmetlerinin verildiği gümrüklü sahalarda, ithalat ve ihracat işlemlerine konu mallar ile transit rejim kapsamında işlem gören mallar için verilen ardiye, depolama ve terminal hizmetleri vergiden müstesna olacak.

- Ar-Ge çalışmasında vergi muafiyeti

Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere yapılan okul, sağlık tesisi ve 100 yatak kapasitesinden az olmamak üzere (kalkınmada öncelikli yörelerde 50 yatak) öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi, mülki idare amirlerinin izin ve denetimine tabi ibadethaneler, Diyanet İşleri Başkanlığı denetimine tabi yaygın din eğitimi veren tesisler, Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kampı inşası dolayısıyla bağışta bulunacaklara yapılan teslim ve hizmetlerden vergi alınmayacak.

Sağlık Bakanlığınca izin verilen gerçek veya tüzel kişiler tarafından Türkiye'de yerleşmiş olmayan yabancı uyruklu gerçek kişilere, sağlık kuruluşlarında verilen koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri vergiden muaf olacak.

Teknoloji geliştirme bölgesi ile ihtisas teknoloji geliştirme bölgesinde, Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde, araştırma laboratuvarlarında Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinde bulunanlara bu faaliyetlerinde kullanılmak üzere yapılan yeni makina ve teçhizat teslimleri de vergiden müstesna olacak. Söz konusu makina ve teçhizatın teslim tarihinden itibaren üç yıl içinde elden çıkarılması halinde vergisi, gecikme cezasıyla birlikte alınacak.

Tasarıyla adi ortaklıkların sermaye şirketine dönüşmesi işlemleri KDV istisnası kapsamına alınacak.

Konfeksiyon sektöründe ortaya çıkan, aynen veya onarılmak suretiyle kullanılması mümkün olmayan kırpıntıların teslimi de KDV'den istisna tutulacak.

Gümrük antrepoları ve geçici depolama yerleri ile gümrük hizmetlerinin verildiği gümrüklü sahalarda ithalat ve ihracat işlemlerine konu mallar ile transit rejim kapsamında işlem gören mallar için verilen ardiye, depolama ve terminal hizmetleri, tam istisna kapsamına alındığından, kısmi istisna kapsamından çıkarılacak.

İkinci el motorlu kara taşıtı veya taşınmaz ticaretiyle iştigal eden mükelleflerce, mükellef olmayanlardan (mükellef olanlardan istisna kapsamında alınanlar dahil) alınarak vasfında esaslı değişiklik yapılmaksızın satılan ikinci el motorlu kara taşıtı veya taşınmazların tesliminde özel matrah uygulanması sağlanacak. Bu işlemlerde matrah, ikinci el motorlu kara taşıtı veya taşınmazların alış bedeli düşüldükten sonra kalan tutar olacak.

Arsa karşılığı inşaat işlerinde, teslime konu olan arsa payı ile konut veya işyerlerinin bedelinin tespitinde, müteahhit tarafından arsa sahibine bırakılan konut veya işyerlerinin Vergi Usul Kanunu'ndaki maliyet bedeli esasına göre belirlenen tutarının esas alınacağına yönelik düzenleme yapılacak. Böylece, arsa sahibine kalacak konut veya iş yerlerine ilişkin arsa payının müteahhide devri söz konusu olmadığından, arsa sahibine bırakılacak konut veya iş yerlerinin maliyet bedelinin tespitinde arsa payı dikkate alınmayacak.

Mükelleflerin bir vergilendirme döneminde indirilecek Katma Değer Vergisi toplamının hesaplanan Katma Değer Vergisi toplamından fazla olduğu takdirde, aradaki farkın iade edilmeyeceği kuralı kaldırılacak. Her bir vergilendirme dönemine ilişkin oniki ay süreyle indirim yoluyla giderilemeyen KDV'si, izleyen altı ay içinde mükellef tarafından talep edilmesi şartıyla iade edilebilecek.

- Vergi indirimiyle ilgili düzenlemeler

Tasarıyla Katma Değer Vergisi Kanunu'nun vergi indirimiyle ilgili maddesinde düzenlemeler yapılacak.

Bakanlar Kuruluna, vergi indirimiyle ilgili oniki aylık süreyi sektörlere, işletme büyüklüklerine ve indirim yoluyla giderilemeyen Katma Değer Vergisi'nin kaynağına göre yirmi dört aya kadar uzatabilme, tekrar kanuni seviyesine indirebilme yetkisi verilecek.

Maliye Bakanlığı ise belirlenen sürede mükelleflerce indirim yoluyla giderilemeyen Katma Değer Vergisi'nin iadesini, vergi incelemesiyle veya sektörlere, işletme büyüklüklerine ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV'nin kaynağına göre vergi incelemesi dışında belirlenecek diğer yöntemlerle yapma hususlarında yetkilendirilecek.

Bakanlık, indirim yoluyla giderilemeyen Katma Değer Vergisi'nin iadesi için belirlenen süreyi, sektörler, işletme büyüklükleri ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV'nin kaynağına göre üç aya kadar indirebilecek.

Katma Değer Vergisi Kanunu'nun vergi indirimiyle ilgili maddesindeki bir diğer düzenleme ile indirimli orana tabi teslim ve hizmetler nedeniyle teslim ve hizmetin gerçekleştiği vergilendirme döneminden sonra ortaya çıkan giderler veya yapılan iskontolar dolayısıyla yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV'nin iade hesabına dahil edilmesine imkan sağlanacak.

İndirim hakkı, vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği takvim yılını takip eden takvim yılı sonuna kadar kullanılabilecek.

Vergi Usul Kanununca değersiz hale gelen alacaklara ilişkin hesaplanan ve beyan edilen Katma Değer Vergisi, alacağın zarar yazıldığı vergilendirme döneminde indirim konusu yapılabilecek.

- Eğitim kurumlarına ilişkin düzenleme

Özel okulların, üniversite ve yüksekokulların verdiği bedelsiz eğitim öğretim hizmetleri, özel öğrenci yurtları tarafından verilen bedelsiz yurt hizmetleri, kanunların zorunlu kıldığı bedelsiz mal teslimleri ve hizmet ifaları, kamu kurumlarına yapılan bedelsiz mal teslimleri ve hizmet ifaları, gıda bankalarına yapılan bedelsiz çeşitli malzeme teslimleri, kanunda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarına yapacakları bedelsiz teslimlere ilişkin, diplomatik temsilciliklerle yabancı hayır kurumlarına yapılan teslim ve hizmetleri nedeniyle yüklenilen KDV, gider yazılmak yerine indirim ve iadeye konu edilebilecek.

Serbest bölgelere verilen hizmetler nedeniyle yüklenilen vergilerin indirimine imkan sağlanacak. Ayrıca restorasyon işleri kapsamındaki mimarlık hizmetleri nedeniyle yüklenilen vergilerin indirimine de imkan verilecek.

İade hakkı doğuran işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla giderilemeyen Katma Değer Vergisi'nin iadesinin talep edilebileceği süre düzenleme ile belirlenecek. Ayrıca, imal ettikleri malları bizzat ihraç eden imalatçılara, yüklenilen katma değer vergisi yerine sektörler itibarıyla ihracat bedelinin belli bir oranına kadar iade yaptırabilme hususunda Maliye Bakanlığına yetki verilecek.

Süresi içinde iadesi talep edilmeyen Katma Değer Vergisi'ni gelir ve Kurumlar Vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak yazdırma ve iade hakkı doğuran işlemlerle ilgili iade talebinde bulunulabilecek asgari tutarı belirleme hususlarında Bakanlar Kurulu yetkili olacak.

Yatırım, üretim ve ihracatın teşviğine yönelik gerçekleştirilen yapısal reformların devamı niteliğindeki Katma Değer Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun Ve KHK'larda Değişiklik Yapan Tasarı, KDV istisnalarının kapsamını genişletiyor.

TBMM Başkanlığına sunulan Katma Değer Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve KHK'lerde Değişiklik Yapan Tasarı, işletme hesabı esasına göre defter tutan küçük işletmeler ile serbest meslek erbabının, satışları nedeniyle hesaplanan KDV dahil toplam hasılatlarına, sabit bir oran uygulayacakları "hasılat esaslı vergileme sistemi" getiriyor.

Hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre, vergilendirilen mükelleflerin kazancının tespitinde, kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla alış vesikalarında gösterilen KDV ile hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre beyan ederek ödedikleri KDV işlemin mahiyetine göre gider veya maliyet, yaptıkları teslim ve hizmetler dolayısıyla hesapladıkları KDV gelir olarak dikkate alınacak.

Hasılat esaslı vergilendirme usulüne geçen mükellefler, 2 yıl geçmedikçe bu usulden çıkamayacak.

Bakanlar Kurulu Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca bilanço esasına göre defter tutan gelir vergisi mükelleflerinden, yıllık iş hacimleri ikinci sınıf tüccarlar için geçerli olan haddin iki katına kadar olanları, hasılat esaslı vergilendirme usulü kapsamına almaya yetkili olacak.

Grup KDV mükellefiyetinde verginin ödenmesinden, gruba dahil olanların tamamı müteselsilen sorumlu olmak üzere, nezdinde grup KDV mükellefiyeti tesis edilenler tarhiyata muhatap tutulacak.

İşletme hesabı esasına göre defter tutan küçük işletmeler, aylık KDV beyannamelerine göre tahakkuk eden vergiyi, normal vade tarihini takip eden ikinci ayın sonuna kadar ödeyebilecek.

Katma Değer Vergisi Kanunu'nca iadesi gereken vergi 3 ay içinde iade edilmezse, bu tutarlara 3 aylık sürenin sonundan itibaren düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre için aynı dönemde belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz, red ve iadesi gereken vergiyle birlikte mükellefe ödenecek.

-Oyun yazılımına KDV'den muafiyet

Teknoloji geliştirme bölgesinde ve ihtisas teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette bulunan girişimcilerin, bu bölgelerde ürettikleri oyun yazılımlarına da KDV istisnası sağlanacak. KDV'den istisna edilen işlemler nedeniyle yüklenilen vergilerin indirimine imkan tanınarak, işletmeler üzerinde bu işlemlerden kaynaklanan vergi yükü kaldırılacak.

31 Aralık 2018 tarihi itibarıyla mükellefler tarafından indirim yoluyla giderilemeyen KDV, ayrı bir hesapta izlenecek. Bu hesapta izlenen tutar, 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren ödenecek KDV ile iade edilecek KDV'ye, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki hükümlerine göre yapılacak mahsup dışında, sonraki dönemlere devrolunmayacak, iade edilmeyecek.

Maliye Bakanlığı, ayrı bir hesapta izlenen KDV'yi, bütçe imkanlarını dikkate alarak uygun gördüğü zamanlarda, sektörlere, işletme büyüklüklerine, indirim yoluyla giderilemeyen KDV'nin kaynağına göre kısmen ya da tamamen iade edebilecek. Bakanlık ayrıca, mükellefin vergi dairesine olan borçlarına, borcun tür, tutar, tahsil kabiliyeti, faaliyetin devam edip etmediğini dikkate alarak mahsup ettirmeye, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınmasına izin vermeye, iadeyi vergi incelemesiyle veya sektörlere, işletme büyüklüklerine ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV'nin kaynağına göre vergi incelemesi dışında belirlenecek diğer yöntemlerle yapmaya, iadeye ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye de yetkili olacak.

Bu hesapta izlenen KDV'nin kısmen veya tamamen iadesi uygun görülürse, talep edilmeyen vergi, hiçbir suretle indirim ve iade konusu yapılamayacak, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider veya maliyet unsuru olamayacak.

KDV iade incelemeleri için inceleme süresi 3 ay olacak. Zorunlu hallerde ve sadece ilgili birim tarafından 2 ay uzatılabilecek.

-Gümrüksüz satış mağazaları

Maliye Bakanlığına, serbest muhasebeci mali müşavirlere de belirli sınırlar dahilinde Katma Değer Vergisi Kanunu kapsamında yapılacak iadeye dayanak teşkil edecek rapor düzenlettirme konusunda yetki verilecek. Serbest muhasebeci mali müşavirler, düzenledikleri raporun doğru olmaması halinde kesilecek cezalardan mükellefle birlikte sorumlu olacak.

Gümrüksüz satış mağazalarına ve bunların depolarına yapılan teslimler, KDV ve ÖTV'den istisna olacak. Gümrüksüz satış mağazalarına veya bunların depolarına teslim edilen malların alış faturaları ve benzeri belgeler üzerinde gösterilen, beyan edilen ÖTV, ihracatçıya veya gümrüksüz satış mağazalarına veya bunların depolarına mal teslim edenlere iade edilecek.

Gelir İdaresi Başkanlığı merkez teşkilatına, daire başkanı, grup başkanı ve devlet gelir uzman yardımcısı kadroları, Maliye Bakanlığı merkez teşkilatına vergi müfettiş yardımcısı kadroları ihdas edilecek.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı bünyesinde, Katma Değer Vergisi İade İncelemeleri Grup Başkanlığı kurulacak.

Öğrenci ve yeni mezunlar nasıl özgeçmiş hazırlamalı?

Öğrenciler ve yeni mezunlar, özgeçmişlerini hazırlarken genellikle ne yazmaları gerektiğinden emin olamazlar. Ancak eğer özgeçmiş hazırlamanın amacını anlıyorsanız, bu o kadar korkutucu olmamalı. Özgeçmiş, işi almanızı sağlayacak ya da hayat hikayenizi anlatacak bir yazı değildir. Bir özgeçmişin amacı okuyanda ilgi yaratmak ve görüşmeye çağrılmanızı sağlamaktır; ona şu soruyu sordurmalıdır: “Bu aday, şirketime bir değer katabilir mi?”

Eğer özgeçmiş yazınızda bu sorunun cevabını verebiliyorsanız, işverenler sizinle tanışmak isteyecektir. Şirkete katabileceğiniz değeri göstermek için, potansiyel işverenin ne aradığını da bilmeniz gerekiyor.

İnsan Kaynakları uzmanı Louise Fletcher’ın önerilerine göre öncelikle ilginizi çeken ilanlara göz atın. Genellikle istenen özelliklere dikkat edin. Mümkünse bir İnsan Kaynakları uzmanıyla görüşüp işe alırken nelere dikkat ettiklerini öğrenin. İlgilendiğiniz sektörle ilgili yayınları ve gelişmeleri takip edin. Böylece işveren için nelerin önemli olduğunu görüp özgeçmişinizi bu konulara göre yönlendirebilirsiniz.

Birçok öğrenci ya da yeni mezun, ilgi çekici bir özgeçmiş yaratmak için yeterli deneyimlerinin olmamasını bir eksiklik olarak görüyorlar. Ancak fazla endişelenmenize gerek yok. Staj deneyimleriniz, gönüllü çalışmalarınız, okul kulübü çalışmalarında yaptıklarınız gibi geçmiş deneyimlerinizi düşündükçe aslında konuşacak çok şeyiniz olduğunu göreceksiniz. Önemli olan şirkete değer katmanızı sağlayacak özelliklerinizi ve yeteneklerinizi öne çıkarmaktır. Özgeçmişinizde, deneyimleriniz, yetenekleriniz gibi size ait konulara yer verebileceğiniz gibi aşağıdaki başlıklara da dikkat etmelisiniz.          

• Olumlu kişisel özellikleriniz
• Teknik ve bilgisayar bilgileriniz
• İlgilendiğiniz uzmanlıkla ilgili aldığınız kurslar ya da katıldığınız seminerler
• Eğitim bilgileriniz
• Kısa dönem ya da staj deneyimleriniz
• Diğer başarılarınız; dizayn ödülü, yarışmalardaki dereceleriniz gibi…
• İş deneyimi (ilgilendiğiniz pozisyonla ilgiliyse, ücretsiz çalıştığınız işlere yer verebilirsiniz).

Gözden kaçmaması gereken bir diğer unsursa özgeçmişin dizaynı. Birçoğumuz buna dikkat etmesek de, içeriği kadar bir özgeçmişin dizaynı da çok önemlidir. Araştırmalar gösteriyor ki özgeçmişinizin dikkat çekmek için tam 20 saniyesi var. Özgeçmişinizin dizaynı ve yapısı için kitaplardan ve internetten yararlanabilirsiniz.

Özgeçmişinizi hazırlarken, yazının başında da belirttiğimiz gibi okuyan kişinin amacını göz önüne alın: “Bu aday, şirketime bir değer katabilir mi?” Eğer ilgili yeteneklerinizi, kişisel özelliklerinizi ve başarılarınızı öne çıkarabilirseniz, özgeçmişiniz doğru kapıları açacak, görüşmeye çağrılmanızı sağlayacaktır.

35 Yaşından sonra ne oluyor?

Çıktığı iş ilanına “35 yaşından küçük” maddesi koyan bayan İK’cımız, o günün 35. doğumgünü olduğunu hatırlıyor. Sonrası kaygılı düşünceler ve biraz alınganlık… Ama siz de korkmayın; mutlu bitiyor hikayemiz…
—Filiz Hanım son iki madde okunmuyor, yardımcı olur musunuz?
Kafamı incelediğim dosyadan kaldırıp stajyerimin umut dolu gözlerine bakıyorum. Heyecanla cevap bekliyor benden, içi öğrenme isteğiyle kıpır kıpır. Elinde tuttuğu ilan metnini gösteriyor bana, el yazımı okuyamamış.
—Tabi ki, diyorum. Sondan ikinci maddeye “35 yaşını aşmamış,” son maddeye de “bayan” yazacaksın.
Stajyerim Ali teşekkür edip arkasını dönüyor. Fakat ben o anda yıllardır söylemeye alışık olduğum bir cümlenin beni yaktığını hissediyorum: 35 yaşını aşmamış. Aynı anda gözüm takvime kayıyor: 15 Ağustos 2008. 35 inci yaş günüm bugün benim! Nasıl da unutmuşum? Kulağıma klavye tıkırtıları geliyor. Stajyerim ekrana kelimeleri giriyor, tık tık tık tık… Ardından “ilan yayınlansın” diyor ve ilan yayınlanıyor. İçim bir hoş oluyor. Yıllarca 35 yaşın üstündeki kişilerin özgeçmişlerini dikkate almayan ben bir anda sarsılıyorum. İşte ben de o garip çizginin gerisinde kaldım şimdi. Dünya hali bu, profesyonel yaşam, ben de yarın bugün işsiz kalabilirim, ben de masanın diğer tarafına oturabilirim. Ama gerçekten de oturabilir miyim? İnsanlar benim yaptığım gibi doğum tarihine bakıp elemezler mi beni? Mutlaka elerler, eleyenlerin sayısı da hiç az olmaz.
Odanın açık kapısından koridordan geçen insanlara bakıyorum. Hepsi şık, hepsi resmi, hepsi 35’in altında. On bir yıldır insan kaynaklarına çalışıyorum, binlerce mülakat yaptım, basit bir hesap yapsam, görüştüğüm adayların yüzde doksanı 35 yaşın altındadır. Peki nerede 35 yaşın üstündeki bu insanlar? Ne yaparlar, ne yerler, ne içerler? İş görüşmesine dahi çağırmadığımız bu insanlar nasıl bir ruh haline girerler?
—Filiz Hanım!
Düşüncelerimden sıyrılıp kafamı masadan kaldırıyorum. Semih Bey, koordinatörümüz, gözleri yuvalarında oynayarak bakıyor bana:
—Filiz Hanım sizden istediğim çalışmayı bugüne yetiştiremeyeceksiniz galiba!
İğneleyici bir söz. Allah Allah böyle tepkiler vermezdi Semih Bey bana.
—Danışmanlardan gelecek raporu bekliyorum, gecikme için kusura bakmayın lütfen.
Odanın içine uzattığı başını bir anda geri çekip gözden kayboluyor Semih Bey. İş dünyasında alışığım böyle kaprislere ama beyefendiden beklemezdim. Ya bakışları? Sanki bana ehemmiyet vermiyormuş gibi. Yoksa 35’imi geçtim diye, başka bir firma beni iş görüşmesine dahi çağırmaz diye mi böyle davranıyor bana? Yok canım…
35 yaş üstündeki kişilerle yaptığım sayılı mülakatlar geliyor gözümün önüne. Şu cümleler hafızamda yeniden canlanıyor: “Tecrübe açısından en olgun çağımızda kenara itiliyoruz… Firmalar ne yapmak istiyor? Bunun sebebi nedir? Neden 37, 38 değil de 35? Kırkımdan sonra bana kenarda oturmam söyleniyor, işverenler de otursa ya… Ucuz iş gücü için mi yapıyorlar acaba? Ülke açısından da kayıp değil mi?” Onlarca itiraz ve çaresizlik… İlk defa bir doğum günümde eğlence planlarından önce endişeleniyorum.
Ali bu sırada başka bir ilanı tarıyor. Yana taralı jöleli saçları ışıkla parlıyor, çabuk çıktı öğrenci görüntüsünden, kolay uyum sağladı çevreye. Sandalyesinde yan dönüp:
—Filiz Hanım, diyor, başvuru filtrelerken nasıl seçiyorduk yaş sınırlamasını?
Bu çocuk da sanki inadına yapıyor. Kızacak gibi oluyorum kızamıyorum.
—Ben sana öğretmiştim başvuru filtrelemeyi, diyorum. Doğum tarihine gelip, üst taraftaki hanede bin dokuz yüz yetmiş üçü seçeceksin.
İçimden de, “Böylece geri kalanlar tarih olacak!” diye ekliyorum.
35’ten sonra işsiz kalmak herkesin korkusu ama bu korkunun şiddeti kişinin mesleki donanımı ile de yakından ilgili. 35’e kadar aile şirketlerinde, rutin görevlerde, uzmanlıktan öte çalışmışların işi gerçekten zor. Böyleleri mülakatlarda da öyle çaresiz oluyor ki. Fakat bir de 35’ten önce oyunu okuyup, kendisine değer katmayan firmalarda çok durmayarak profesyonelleşenler var. İşte böyleleri için tablo biraz daha iç açıcı. Ama yine de ülkemizde hiçbir şeyin garantisi yok.
Şair, “Yaş 35 yolun yarısı eder,” demiş. Herhalde yaşadığı dönemde böyle bir iş dünyası olmadığından böyle söylemiş. Oysaki bugün 35 yolun yarısından çok daha derin anlamlar ifade ediyor. İş dünyası bir yolsa, 35’ten önce doğru şeride geçmek çok önemli. Yaşı 30’a yaklaşıp da iş değiştirme telaşına düşenler az değil. Bu kişilerin büyük çoğunluğu işten ayrılma sebebi olarak 35 yaş korkusunu gösteriyorlar. Daha geçen gün görüştüğüm Ahmet Bey, “Yaşım 30’a geliyor Filiz Hanım,” diyordu, “bu yaşlarda ne yaptım yaptım, yoksa 35’ten sonra iş değiştirmek gibi bir şansım olmayabilir.” 30-35 arası öğrencilikle birlikte uzun bir maratonun son yüz metresi gibi. Atağa kalkan kazanıyor.
Vakit öğlene gelirken ailemden gelen tebriklerle moral buluyorum. İşimi seviyorum, mesleki bilgime de güveniyorum, ancak yine de gelecekten endişelenmeden duramıyorum. İnsanın kalkanlarından birinin düşmesi gibi bir şey bu; gençken, bekârken, çocuksuzken çok daha fazla risk alabilirsin. Ama zamanla hayat şartları bağlar insanın elini kolunu, taş yerinden oynatıldığında ağırlığını kaybedebilir.
Bu düşüncelerle odadan çıkıp koridora geçiyorum. Genç çalışanları görmek neşeden çok korku veriyor bana. Yoksa bu iş dünyasına özgü yeni bir hastalık mı? Ne diyeceğiz bunun adına? 35 yaş kokusu mu yoksa mülakatlara dahi çağrılmama endişesi mi? Hepsi aynı kapıya çıkıyor.
Ofisimizin açık alanına geldiğimde kalabalık hemen gözüme çarpıyor. Sanki herkes aynı anda mola vermiş. Ben yaklaşınca sessizlik artıyor adeta, kalabalığa birkaç adım kala da: “İyi ki doğdun Filiz!” sesleri yüreğimi hoplatıyor. Genci, yaşlısı tüm arkadaşlarım tebrik ediyorlar beni, elimi sıkanlar, yanaklarımdan öpenler, omzumu tapışlayanlar, “Filiz Hanım sizden öğrenecek çok şeyimiz var,” diyenler… Bir ara gözüm kalabalığın arkasında gizlenen pastaya ve pastanın hemen yanında duran koordinatörüm Semih Bey’e takılıyor. Semih Bey az önceki kaprisli halinden uzak, şakayla göz kırpıyor bana. Gülerek eklemeden de yapamıyor:

Kariyerinizde Bu hataları yapmayın

İş hayatında kariyeri başarıyla yürütmek zorlu bir süreçtir. Bazen yapılan ufak hatalar çok daha başarılı bir kariyer yolculuğunun önünü kesebilir.

İşe ilk girerken söylenen birkaç ufak gözüken yalan ya da daha önce aldığınız maaşla ilgili şişirilmiş rakamlar gerçekler ortaya çıktığında işinizi kaybetmenize kadar varacak sonuçlar yaratabilir.

Bu nedenle kariyer uzmanları iş hayatında başarılı bir kariyer için yapılmaması gereken 6 hatayı şöyle sıralıyor:

Hata 1: Kendinizi vazgeçilmez sanmayın. Kariyer uzmanı Barry Maher’a göre, bir iş yerinde kendinizle fazla övünmek yöneticileriniz ve patronlarınız gözündeki algınızı kötü etkileyebilir. Bunun yerine yaptığınız işlerle öne çıkmaya çalışın. Çünkü zaten bunun sonucunda patronunuz herhangi bir hatanızda yanınızda olacaktır ve sizi kaybetmek istemeyecektir. Kendinizle övünmek yerine yaptığınız işlere güvenin.

Hata 2: Bağlantı kurmak her şey değildir. Kariyer Koçu Caroline Ceniza-Levine hem adaylarda hem de çalışanlarda yapılan en büyük hatalardan birinin, çalışanların sadece bağlantılarına güvenerek iş yapabileceklerine inanmaları olduğunu söylüyor. İş bağlantıları önemlidir. Ancak iş için kurduğunuz bağlantılarla iletişiminizi doğru yönetmeniz gerekir. Sadece kendi işiniz olduğunda iş bağlantılarınızla iletişime geçmeniz karşı tarafta bir süre sonra yanlış bir algı oluşur. Bunun yerine insanlarla iş bağlantısı değil gerçek ilişkiler kurun. Böylece siz de onlar için bir bağlantı olarak algılanmaya başlar ve karşılıklı güven yaratmış olursunuz.

Hata 3: Tecrübenizin yeterli olduğunu düşünmeyin. Bir iş yerinde uzun süre çalışanlar genellikle orada edindikleri bilginin yeterli olduğunu düşünürler. Cheryl E. Palmer, bu hatanın iş yerinde pazarlık gücünün kaybedilmesine neden olabileceğini belirtiyor. Ancak bunun yerine işte bulunduğunuz süre boyunca çeşitli sertifika programlarına katılarak işinizle ilgili güncel bilgileri takip etmeli, onlar hakkında bilgi edinmelisiniz. İş yerinizden eğitim konusunda destek isteyerek de kendinizi sürekli yenileyebilirsiniz. Bu yaklaşım kesinlikle kariyerinizde pazarlık gücünüzü artırabilir.

Hata 4: Fazla mütevazi olmayın. İş yerinde kibir kötüdür ama bunun kadar kötü olan bir diğer davranış da fazla mütevazi olmaktır. Bir görev için “O kadar da büyük başarı değil” ya da “Benim katkım değil ama X kişisinin katkısı daha önemli” gibi konuşmalar bir süre sonra gerçek olarak algılanmaya başlayabilir. Wilkerson Consulting Group kariyer koçu Kim Wilkerson, kendinizi beğenmiş olarak gözükmemek için yapılacak aşırı mütevaziliğin başarıların bilinmemesine neden olabileceğini söylüyor. Bu noktada çalışanın iletişim yeteneğinin çok önemli olduğunu dile getiriyor.

Hata 5: Her şeyi kontrol etmeye çalışmayın. Kariyer yolunda tipik kariyer yollarına takılmak ve bu konuda fazla titiz davranmak bazen başka fırsatları görmenizi engelleyebilir. Kariyer uzmanı Ceniza-Levine özellikle bankacılık ve danışmanlık gibi sektörlerde bu durumun sıkça görüldüğünü anlatıyor. Bu sektörde çalışanların geleneksek olmayan kariyer fırsatlarını görmediğini ve böylece yeni girişim fırsatlarını kaçırabildiğini kaydediyor.

Hata6: Kafanızı kuma gömmeyin. Birçok kişi işinde mutsuzken sadece güvenilir olduğu için işini değiştirmekten çekinir. David Sanford, bu durumun özellikle ekonomisi belirgin olmayan ülkelerde daha çok tercih edildiğine dikkat çekiyor. Ama her şeyin geçeceğini düşünmek bir süre geleceğiniz diğer daha iyi fırsatları görmenizi engelleyebilir. Bu nedenle her zaman ihtiyatlı ancak diğer koşulların farkında olun.